علامه بیتوشی و شعر
عبدالله بن محمد بن اسماعیل بن ابراهیم بن عزالدین الشافعی الکردی آلانی،الخانلی،البیتوشی از اجله ی علما و افاضل ادبا و اعاظم لغویون عصر خود بوده است.آلانی نسبتی است به آلان ایران که در ناحیه ی سردشت کردستان ایران و خانخلی نسبتی است به خانخل و آن روستایی است در جنوب شرقی ،که بیتوش نیز قریه ی کوچکی است بر دامنه ی کوهی مشرف به رود زاب صغیر که حد فاصلی است بین آلان ایران و آلان کردستان عراق.
آنطوریکه نوشته اند :اصل بیتوشی از قریه ی خانخل است .گویا پدر یا یکی از اجدادش از آنجا به بیتوشی که دو ساعت راه است نقل مکان نموده است.بیتوشی در سال 1161قمری در بیتوش متولد شد و دوره ی تحصیلاتش را در محضر علما ء توابع خود گذراند.معروف است که در اوائل جوانی بیتوشی قاموس را حفظ نمود.بعد از آن به بغداد رفت و بحلقه ی درس صبغه افند الحیدری نوه ی حیدر ماورانی پیوست.
رسول بن محمد برزنجی در زنده گی نامه ی(معروف نودهی)که یکی از نوابغ روزگار خود است میآورد:معروف نودهی گوید:در خدمت محمد بن الحاج در قریه ی هزار تتلمذ میکردم .روزی هنگام درس مرد ی با موهای گندم گون از دوذ نمایان شد.استادم به استقبال وی شتافت و با هم روبوسی نموده ،او را بالا دست خود نشاند و به من گفت:این عبدالله بیتوشی است.(و همین دیدار و قدری کوتاه دیداری بزرگ بود که با او داشتم)
بیتوشی در علوم معقول و منقول سرآمد علماء عصر خود در بغداد بود و در ادبیات کوردی و فارسی و(عربی آن زمانه.............)تسلط کامل د اشت.اسامی چند کتاب و آثارش که اکثر منظوم است ذکر میشود:
1-الکافی منظومه ایست در عروض و قافیه
2-الوافی بحا الکافی
3-تحف الحلان در شرح لغزهای عربی
4-حدیقه السرائر فی نظم الباکر
5-طریقه البصائر الی حدیقه السرائر
6-المکفرات
7-المبشرات
8-کفایه المعانی
9-الحفایه در توضیح کفایه المعانی
10-صرف العنایه
11-حاشیه المدونه بر شرح الفاکهی در علم نحو
12-حاشیه مدونه بر کتاب بهجه المرضیه در شرح الفیه.